موسسه پلکان | کلینیک تخصصی مالکیت فکری(ثبت اختراع وبرند)

حقوق مالکیت فکری | موسسه پلکان

حقوق مالکیت فکری

مقصود از این بحث تعقیب دو هدف است. نخست اینکه به دلیل قرابت بسیار زیاد برخی از چهره ها و صور حقوق مالکیت فکری با نام دامنه و اصطکاک های ایندو با یکدیگر، بطور مختصر با مفاهیم و مبانی این حقوق (حداقل تا حدودی که در شناسایی و تحلیل این اصطکاک ها و تنش ها لازم است مورد بررسی قرار گیرد) آشنا شویم و دوم اینکه فرضیه ای که تا کنون نیز چندین بار مورد اشاره قرار داده ایم (مبنی بر اینکه نام دامنه این قابلیت را دارد که بعنوان یک قسم جدید از حقوق مالکیت فکری مورد شناسایی واقع شود) را اثبات کنیم.

براساس آنچه گفتیم بدوا اشاره ای گذرا و مختصر به حقوق مالکیت فکری و شاخه ها و اقسام آن می افکنیم و سپس به امکان سنجی ورود نام دامنه به این حقوق می پردازیم.

بعنوان مقدمه باید گفت که حقوق مالکیت فکری عبارت است از حقوق انحصاری (مادی و معنوی) اعطا شده از سوی حاکمیت، به پدیده آورنده یک اثر فکری و ابتکاری برای مدت محدود یا نامحدود (حسب مورد) اعطاء میشود و دارنده آن حق بهره برداری انحصاری از این حق دارد.

همانطور که در این تعریف و نیز در تعریف ارائه گردیده از سوی سازمان جهانی مالکیت فکری نیز ملاحظه میشود تاکید اصلی در این قبیل حقوق بر ابداع و نوآوری فکری(نه لزوما فیزیکی) است هر چند که ممکن است نمود بیرونی این خلاقیت ذهنی تجسم فیزیکی نیز یافته باشد.

حقوق مالکیت فکری به دوشاخه اصلی "حقوق مالکیت صنعتی" و "حقوق مالکیت ادبی و هنری" تقسیم می شود.

دسته نخست عمدتا شامل حق اختراع، حق دارنده علائم تجاری، اسم تجاری، نشان های جغرافیایی مبداء، حق بر طرح های صنعتی، مدل های مصرفی (مفید)، حمایت از مدارهای یکپارچه الکترونیکی، حقوق رقابت (حمایت در برابر رقابت غیر منصفانه)، اسرار تجاری(اطلاعات محرمانه) می شود.

حقوق مالکیت ادبی و هنری نیز شامل اختصاص یافته به پدید آورندگان آثار ادبی و هنری و حقوق مجریان و تولید کنندگان صفحات صوتی و نیز حقوق سازمانهای پخش می باشد( که در این دو قسم اخیر اصطلاحا حقوق مرتبط با حق مولف نامیده شده اند).

پس از احصاء اجمالی حقوق مالکیت فکری و شاخه های آن و با توجه به اینکه در فصول مختلف، با شاخه های گوناگون حقوق مالکیت صنعتی آشنا خواهیم شد.

این سیر تاریخی که حتی در کشورهای دارای حقوق عرفی (نظیر انگلستان) نیز کم و بیش و با اختلافاتی جزئی به چشم میخورد، معمول نقش و نیز انگیزه ویژه ای است که حاکمیت ها در حمایت از این حقوق برای خود قائل بوده اند. اتخاذ این قبیل مواضع از سوی حاکمیت ها موجب گردیده که حتی بعضا در تحلیل مبانی نظری و فلسفی حقوق مالکیت فکری بر این نقش حاکمیت تاکید بیشتری شود.

آنچه بعنوان نتیجه این بحث برای مبحث حاضر قابل استخراج و استنتاج است آنکه، براساس همین ویژگی حقوق مالکیت فکری (یعنی این ویژگی که تولد و شناسایی اصل این قبیل حقوق نیازمند مداخله و حکم صریح قانونگذار است) تا زمانیکه قانونگذاران کشورهای مختلف اقدام به احصاء نام دامنه، در زمره دارایی های ناملموس و حقوق مالکیت ننموده اند یقینا  نمیتوان از منظر حقوق وضعی (تشریعی) حکم به طبقه بندی نام دامنه در طبقات حقوق مالکیت فکری داد.

 با این همه باب بحث حقوقی و تحلیلی در این موضوع بسته نیست و نمیتوان صرفا با استناد به عدم شناسایی این قبیل حقوق بعنوان حق مالکیت فکری از سوی قانونگذار باب بحث تحلیلی را در این خصوص مسدود کرد.

در واقع همه صور حقوق مالکیت فکری نیز همین سرنوشت را روزی پشت سر گذارده اند و از مرحله رسمیت یافتن نظری عبور کرده و مورد اقبال قانونگذار قرار گرفته اند.

در خصوص نام های دامنه نیز همین سیر بحث قابل تعقیب است. یعنی اینکه از منظر تحلیلی صرف، امروزه این نام ها بیشترین قرابت را با سایر صور حقوق مالکیت فکری (مشخصا حقوق مالکیت صنعتی) پیدا کرده است.

نام دامنه از یکسو همچون نام و علامت تجاری معرف کالا یا خدمات یا تاجر عرضه کننده آنهاست و از سوی دیگر ارزش داد و ستد یافته است و بسته به اجزاء وحروف بکار رفته در آن اقتصادی و النهایه همچون حق اختراع و برخی صور نام و علامت تجاری، تولد و حمایت از آن منوط به ثبت آن نزد مرجعی رسمی است.

در عین حال نام دامنه با آنکه قابت بسیاری با برخی از قبیل حقوق مالکیت صنعتی دارد با همه آنها تفاوت بنیادین دارد که مهمترین این تفاوتها لزوم حمایت جهانی از آنست در حالیکه در خصوص سایر شقوق حقوق حقوق مالکیت صنعتی بخصوص نام و علامت تجاری و نیز حق اختراع اصل سرزمینی بودن این حقوق نقطه مقابل این نیاز را نشانه رفته است. بعبارت دیگر در حالیکه در خصوص چهره های سنتی حقوق مالکیت صنعتی اصل سرزمینی بودن مقتضی حمایت ملی و محلی از این حقوق است (و اصولا معاهدات متعدد جهانی در حمایت از این حقوق، خود ناشی از همین وصف است) در خصوص نام اصل بر حمایت جهانی است و تمهید ابزارها و لوازم آن یکی از مسائلی است که از هم اکنون باید برای آن چاره اندیشی کرد.

بنا به همین استدلال ها، بنظر ما نام های دامنه بعنوان یکی از چهره های نوین حقوق مالکیت فکری (که به دلیل طبع خود در شاخه حقوق مالکیت صنعتی جای میگیرد) قابل طرح می باشند و قانونگذاران  کشورهای مختلف نیز کم کم برای برسمیت شناختن این قسم از حقوق مالکیت فکری در حال آماده شدن می باشند.

از نظر تاریخی شاید بتوان گفت که برای اولین بار از دادگاه های محلی در بخش "فیرفکس" ویرجینیا سعی کرد که نام دامنه را در زمره حقوق مالکیت فکری جاری دهد. این دادگاه امریکایی حداقل به دو دلیل چنین تصمیمی اتخاذ کرد:

الف- از این جهت که نام دامنه از حیث تحلیلی واجد چنین وصفی است.

ب- از این جهت که در حقوق امریکا دارنده نام دامنه میتواند آن را به عنوان علامت تجاری در اداره ثبت علائم و اختراعات به ثبت رسانده و مورد حمایت قانونگذار قرار دهد.

در عین حال که هر دو دلیل میتواند در حقوق ایران نیز قابل دفاع باشد، دلیل نخست توجیه کننده استدلال فوق الذکر دائر بر طبقه بندی نام دامنه در زمره حقوق مالکیت صنعتی است. در واقع مطابق استدلال نخست، نام دامنه از آن جهت که دارای خاستگاه غیر ملموس بوده و گونه ای انحصار توام با ارزش مالی و حتی اعتبار مهنوی برای دارنده خود به همراه دارد قرابت بسیار زیادی با برخی شقوق حقوق مالکیت صنعتی دارد، بدون اینکه عینا با یکی از آنها یکسان باشد تا بتوان زیر همان عنوان جای داد.    

نوشته شده توسط دپارتمان ثبت اختراعات پلکان در تاریخ دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۳۹۳