موسسه پلکان | کلینیک تخصصی مالکیت فکری(ثبت اختراع وبرند)

حق اختراع و ماهیت حقوقی آن | موسسه پلکان

اختراعات
حق اختراع و ماهیت حقوقی آن

 

حق اختراع و ماهیت حقوقی آن

 

با توجه به نوع بودن رشته حقوق مالکیت معنوی و همچنین ماهیت چند گانه آن نظریه های متفاوتی در رابطه با ماهت حقوقی این رشته از حقوق و همچنین حق مخترع نسبت به اختراع خود وجو دارد که در این قسمت به مهمترین آن ها اشاره می گردد:

1-      حقوق طبیعی

عده ای معتقدند به طور کلی حقوق مالکیت های معنوی و همچنین حق مخترع نسبت به اختراع خود مانند حق حیات، حق مسکن... جزء حقوق فطری و طبیعی هستند که از دیر باز وجود داشته و بشر به تدریج بدان واقع گشته است لزوم رعایت آن ها را احساس کرده است.

با توجه به اینکه قواعد حقوق فطری باید همیشه ثابت و لایتغیر باشند و قوانین مبتنی بر این اصول نیز مورد قبول و احترام همه اقوام و ملل قرار گیرد روشن است که مالکیت فکری به لحاظ فقدان این ویژگی ها نمی توانند بااین نظیه هماهنگ و قابل تظبیق باشند.

2-      حقوق شخصی

بر طبق این نطریه، مالکیت های معنوی و حق مخترع نسبت به اخترع خود، مانند حق انتخاب اسم و شغل، از جمله حقوق شخصی هستند و از آنجایی که حقوق شخصی جزو موال آدمی محسوب نمی شود بنابراین قابل توارث و انتقال هم نیستند.

با توجه به ماهیت حق اختراع به ویژه قابل نقل و انتقال بودن آن و تحولاتی که این حق در جوامع ایجاد کرده است، بدیهی است که انطباق حق مخترع به حقوق شخصی صحیح نباشد.

3-      حقوق اخلاقی

پاره ای از حقوق دانان، اهیت مالکیت های معنوی از جمله حق مخترع را، نوعی حقوق اخلاقی دانسته که هدف آن حرمت شخصیت انسانی است.

این نظریه با توجه به اینکه ماهیت اغلب رشته های حقوقی، صیانت و حرمت شخصیت انسان است و این امر اختصاص به حقوق مالکیت معنوی ندارد، نمی تواند ماهیت حقوقی حق اخترع را توجیه نماید.

4-      وحدت حق مادی و حق اخلاقی

بر اسا این نظریه، بین جنبه مالی و  اخلاقی حقوق مالکیت های فکری و حق مخترع، وحدت وجود دارد. طرفداران این نظریه،  میگویند که حق مادی و حق معنوی دو حق مستقل از هم نیستند بلکه دو جنبه مختلف از حق واحدی هستند. به عبارت دیگر، حق واحدی است که دارای دو جنبه مادی و اخلاقی است که هر یک بر دیگری اثر دارد و نیز از آن تاثیر می پذیرد.

 این نظریه با توجه به اینکه این دو از حق مالکیت های فکری اختلاف جوهری در طبیعت دارند که در احکام هریک نیز سرایت دارد، قابل قبول نمی باشد.

 

5-      دوگانگی حق مادی و اخلاقی

بر اساس این نظریه صاحب اثر و مخترع دارای دو حق مستقل و منفصل مالی و اخلاقی هستند. این نظریه در ایران و فرانسه طرافدارانی دارد و قوانین داخلی این دو کشور نیز به ویژه در حوزه مالکیت ادبی و هنری متاثر از این نظریه می باشد.

6-      مالکیت عینی

تعدادی از حقوق دانان از دیر باز حق مخترع نسبت به اختراع خود را نوعی مالکیت و مانند مالکیت بر اشیاء مادی دانسته اند.

اطلاق کلمه مالکیت بر حق مخترع با توجه به ویژگی های مالکیت کلاسیک از قبیل دائمی بودن، مطلق بودن و مالی بودن و ویژگی های حق اختراع به ویژه محدود بودن این حق، نمی تواند به طورکلی قابل قبول باشد.

7-    حقوق کار

تعدادی از نویسندگان حق مخترع نسبت به اختراع خود را ، ناشی از کار ایشان و تابع حقوق کار دانسته اند. بر اساس این نظریه، حق مخترع نسبت به اختراع خود، نطیر حقی است که کارگر بر حاصل کار یعنی مزد خود دارد.
نظریه حقوق کار نیز مانند نطریه های قبلی نمی تواند ماهیت حق مخترع را توجیه نماید زیرا سرچشمه حقوق انحصاری اعطایی به مخترع، یک عمل خلاق و ابتکاری است که قابل مقایسه با کاری که یک کارگر متخصص انجام می دهد نیست. از سوی دیگر همانطور می دانیم مخترع علاوه بر حقوق مادی دارای حق اخلاقی یا معنوی است در حالی که حقوق کارگر تنها خصیصه مالی دارد.


8-    حقوق فکری 

بر اساس این نظریه، حق مخترع نسبت به اختراع خود، از مصادیق حقوق فکری است که دارای ارزش اقتصادی است و موضوع آن شیء مادی نیست. موضوع این حقوق در واقع اثر فکری و تراوشات فکری انسان است. تفاوت این حقوق با مالکیت کلاسیک این است که موضوع حقوق مزبور بر خلاف مالکیت کلاسیک، غیر مادی است. با توجه به مجموع نظریه های فوق و از آنجائی که در حقوق اسلام، اطلاق کلمه مالکیت بر منافع نیط بلااشکال است می توان نتیجه گیری کرد که برای تحلیل ماهیت حقوقی حق مخترع باید تلفیقی از نظریه حقوق فکری را مورد توجه قرار داد، به این معنا که از یک سو این حقوق، حقوق فکری هستند زیرا موضوع غیر مادی است و از تراوشات فکری انسان حمایت می کند که دارای ارزش اقتصادی و قابلیت مبادله را دارند و از سوی دیگر با توجه به کاربرد کلمه مالکیت در مورد منافع و حتی حقوق غیر مالی مانند بضع، میتوان اینگونه حقوق را نوعی یمالکیت دانست و در واقع مالکیت را بر سه نوع مالکیت منقول، مالکیت غیر منقول و مالکیت معنوی تقسیم کرد.

 

نوشته شده توسط دپارتمان ثبت اختراعات پلکان در تاریخ پنجشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۳