موسسه پلکان | کلینیک تخصصی مالکیت فکری(ثبت اختراع وبرند)

ثبت طرح صنعتی(2) | موسسه پلکان

طرح صنعتی

فواید حمایت از طرح صنعتی

حمایت از طرح صنعتی در معاهدات بین الملل
حمایت از طرح صنعتی در قانون داخلی ایران
طرح صنعتی
ثبت طرح صنعتی(2)

 

ثبت طرح صنعتی

طرح صنعتی                                                                                                                                    

به طور کلی می توان گفت طرح صنعتی حالت تزئینی و زیبایی کالای مصرفی را تشکیل می دهد . این حالت خاص ممکن است به شکل ، الگو یا رنگ کالا بستگی داشته باشد.
این طرح می تواند دارای خصوصیت سه بعدی مثل شکل یا صورت ظاهری یک کالا باشدو هم دارای خصوصیت دو بعدی مثل الگو ، خطوط و رنگها باشد.
طرح صنعتی در حد وسیعی در تولیدات صنعتی و صنایع دستی از قبیل ساعت ها ، جواهز آلات ، مدل و اقلام تجملی،ابزار آلات پزشکی ، اسباب خانگی مبلمان ، لوازم الکترونیکی ، وسایل نقلیه ، ساختارهای مربوط به معماری ، طرح های پارچه و بافتنی ، و اقلام ساده کننده کار مثل لوازم خانه و اسباب بازی مورد استفاده قرار می گیرد.
بر اساس قوانین برخی از کشور ها ، یک طرح صنعتی قابل حمایت باید جدید باشد.قوانین تعداد دیگری از کشور ها شرط ابتکاری و اصیل بودن را برای طرح صنعتی لازم و ضروری دانسته اند.


-    فواید حمایت از طرح صنعتی 

وقتی یک طرح صنعتی مورد حمایت جدی قرار می گیردبه صاحب آن که می تواند شخص حقیقی یا حقوقی باشد اطمینا داده می شود که نسبت به طرح خود حق انحصاری داشته و از نسخه برداری غیر مجاز یا مشابه سازی طرح توسط ثالث جلوگیری خواهد شد. بدین طریق می توان از بازگشت مالی سرمایه گذاری انجام شده اطمینان حاصل نمود.
همچنین حمایت جدی از طرح صنعتی میتواند به نفع مصرف کننده و عموم مردم نیز باشدچرا که چنین نظامی موجب گسترش رویه های عادلانه و صادقانه تجاری می گردد و افراد را به خلاقیت تشویق می نماید و موجب می شود از نظر زیبا شنختی ، محصولات جالب توجه تری به بازار عرضه می شود.
حمایت از طرح های صنعتی با تشویق خلاقیت در بخش های صنعتی و تولیدی و نیز در بخش هنر و صنایع دستی موجب بهبود وضعیت اقتصادی می گرددکه این عوامل به توسعه فعالیت های تجاری و صادرات محصولات ملی نیز کمک می کند.


-    حمایت از طرح صنعتی در معاهدات بین الملل

کنوانسیون پاریس در ماده 5 خامس به موضوع طرح های صنعتی می پردازد. این ماده صرفا بیانگر تعهدات کلیه کشورها های عضو برای حمایت از طرح های صنعتی است و در این کنوانسیون هیچ مطلبی راجع به طریقی که حمایت باید صورت گیرد بیان نشده است.
با توجه به مراتب فوق کشور های عضو می توانند از طریق تصویب قوانین خاص برای حمایت از طرح های صنعتی  تعهد فوق را رعایت کنند . با وجود این آنها همچنین می توانند از طریق اعطای چنین حمایتی بر طبق قانون حق تکثیر یا قانونی بر علیه رقابت مکارانه ، تعهد مورد نظر را عملی سازند.
به هر حال راه حل عادی و متعارف که توسط تعداد زیادی از کشور ها برای رعایت تعهدات مندرج در ماده 5 خامس کنوانسیون اتخاذ شده این است که یک نظام خاص حمایت برای طرح های صنعتی از طریق ثبت یا اعطای گواهی جهت طرح های صنعتی مقرر شود.
ماده 5 (ب) کنوانسیون پاریس بیان می دارد که حمایت از طرح های صنعتی را نمی توان تحت هیچ شرایطی مشروط به یک اقدام سلب حق به عنوان ضمانت اجرا در موارد کوتاهی در استعمال طرح صنعتی یا موردی نمود که اشیای منطبق با موارد مورد حمایت  به کشور وارد شده باشد. سلب حق در این مقرره شامل اقدامات معادلی مانند ابطال ، بی اعتبار گردانیدن یا فسخ اثر نسبت به ثبت طرح می شود .
بخش چهارم موافقتنامه تریپس تحت عنوان طرح های صنعتی و شامل دو ماده است .
بر مبنای بند (1) ماده 25 این موفقتنامه ، اعضا برای حمایت از آن دسته از طرح های صنعتی که مستقلا تهیه شده و جنبه تازه و بکر دارند ، ترتیباتی مقرر خواهند داشت . اعضا می توانند مقرر دارند که اگر طرح هایی با طرح های شناخته شده یا مجموعه ای از ویژگی های طراحی شناخته شده تفاوت چشمگیری نداشته باشند، به عنوان طرح های تازه یا بکر تلقی نشوند . اعضا می توانند مقرر دارند که این حمایت شامل طرح هایی نشود که اساسا تحت تاثیر ملاحظات فنی یا کارکردی قرار دارند.
این موافقتنامه همچنین دارای مقررات ویژه ای درباره ی طرح های روی مواد پارچه ای است .
به موجب بند (2) ماده 25 موافقتنامه ، هر عضو اطمینان خواهد داد که شرایط تضمینی حمایت از طرح های منسوجات خصوصا در مورد هزینه ، بررسی یا انتشار لطمه ای نامعقول به فرصت درخواست و تحصیل این حمایت وارد نیاورد. اعضا مخیر خواهند بود که از طریق قانون مربوط به طراحی صنعتی یا قانون مربوط به حق کپی برداری به این تعهد عمل کنند . 
بر اساس بند های (1) و (2) ماده 26 موافقتنامه  ، مالک یک طرح صنعتی مورد حمایت از این حق برخوردار خواهد بود که چنانچه اشخاص ثالث موافقت او را کسب نکنند مانع آنها از ساخت ، فروش یا ورود اقلام در برگیرنده یا متضمن طرحی گردد که کپی یا تا حد زیادی کپی طرح مورد حمایت می باشد، مشروط بر اینکه این اعمال برای مقاصد تجاری صورت گرفته است .
اعضا می توانند استثنائات محدودی را در مورد حمایت از طرح های صنعتی قائل شوند مشروط بر اینکه استثنائات مزبور مغایرتی غیر معقول با استفاده معمولی از طرح های صنعتی مورد حمایت نداشته باشد و به منافع مشروع مالک مورد حمایت ، با توجه به منافع مشروع اشخاص ثالث ، لطمه ای غیر معقول وارد نیاورد .

 

-    حمایت از طرح صنعتی در قانون داخلی ایران

علیرغم الزام ایران به حمایت از طرح صنعتی به موجب کنوانسیون پاریس ، تاکنون هیچ مقرره ای برای حمایت از طرح صنعتی در قوانین ملی پیش بینی نشده است .
سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای اولین بار در طرح پیشنهادی به مجلس شورای اسلامی حمایت از طرح صنعتی را مورد توجه قرار داده است.
به موجب بند (الف) ماده 14 این طرح ، هرگونه ترکیبی از خطوط یا زنگ ها و هرگونه شکل سه بعدی با خطوط ، رنگ ها و یا بدون آن یک طرح صنعتی تلقی خواهد شد ، به شرطی که چنین ترکیب یا شکلی به یک فرآورده صنعتی یا صنایع دستی شکل ظاهری خاصی بدهد و بتواند به عنوان طرحی برای یک فرآورده صنعتی یا صنایع دستی شکل ظاهری خاصی بدهد و بتواند به عنوان طرحی برای یک فرآورده صنعتی یا صنایع دستی به کار رود.
بر اساس بند (ب) این ماده ، هر چیزی در یک طرح صنعتی که فقط جهت دستیابی به یک نتیجه فنی باشد و طراح آن در رابطه شکل ظاهری محصول آن ۀزادی انتخاب نداشته باشد مشمول حمایت این قانون نمی باشد .
ماده 15 این طرح پیشنهادی به ویژگی ها و شرایط یک طرح صنعتی پرداخته است . 
به موجب بند (الف) این ماده ، طرح صنعتی زمانی قابل ثبت است که جدید باشد.
طرح صنعتی بر اساس بند (ب) این ماده زمانی جدید است که از طریق انتشار به طور محسوس و یا از طریق استفاده به هر نحو دیگر قبل از تاریخ تسلیم اظهار نامه یا بر حسب مورد قبل از حق تقدم اظهارنامه برای ثبت در هیچ نقطه ای از جهان برای عموم افشا نشده باشد .
بر اساس قسمت اخیربند (ب) ماده مرقوم ، هرگاه افشای طرح ظرف مدت دوازده ماه قبل از طرح تقاضا یا در موارد مقتضی قبل از تاریخ حق تقدم طرح صنعتی صورت گرفته باشد و این کار به دلیل و یا در نتیجه اعمالی باشد که توسط متقاضی یا ذی حق قبلی او یا در نتیجه سو استفاده توسط شخص ثالث در رابطه با متقاضی یا ذی حق قبلی او انجام شده باشد افشاء اختراع برای عموم به مفهوم بند فوق محسوب نمی شود .
همچنین با توجه به بند (ج) ماده 15 طرح پیشنهادی ، طرح های صنعتی که خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی یا اخلاق حسنه ، باشند قابل ثبت نخواهند بود .
با توجه به ماده 19 طرح پیشنهادی ، بهره برداری از یک طرح صنعتی در ایران توسط اشخاصی غیر از مالک طرح صنعتی ثبت شده ، مشروط به موافقت مالک است.(بند الف)
بهره برداری از یک طرح صنعتی ثبت شده به معنی ساخت ، فروش و وارد کردن اقلام حاوی طرح صنعتی (بند ب)
مالک یک طرح صنعتی ثبت شده ، علاوه بر سایر حقوق و راهکار های قانونی حق دارد علیه هر شخصی که به طرح صنعتی بدون موافقت او از طریق انجام افعال مذکور در بند (2) تجاوز کند یا مرتکب عملی شود که موجبات تجاوز احتمالی آینده را فراهم آورد در دادگاه اقامه دعوی کند (بند د)

 

-    مدت حمایت از طرح صنعتی 

کنوانسیون پاریس حاوی هیچ مقرراتی درباره مدت حمایت از طرح صنعتی نیست ولی آن کشور هایی که طرف کنوانسیون پاریس و همچنین طرف سند 1960 میلادی ( موافقت نامه لاهه برای تودیع بین المللی طرح های صنعتی هستند باید حمایت برای طرح های صنعتی تودیع شده بین المللی و تجدید شده را برای حداقل ده سال ایجاد کنند در حالی که کشور های طرف کنوانسیون پاریس که همچنین طرف سند 1934 موافقت نامه لاهه هستند باید یک دوره حمایت پانزده ساله از تاریخ تودیع در اداره بین المللی را فراهم آورند.
به موجب بند (3) ماده 26 موافقت نامه تریپس ، مدت حمایت از طرح های صنعتی حداقل 10 سال خواهد بود .
در بند (ه) ماده 19 طرح پیشنهادی به مجلس شورای اسلامی ، مدت اعتبار یک طرح صنعتی 5 سال از تاریخ تسلیم اظهار نامه ثبت آن خواهد بود . اعتبار ثبت را می توان برای دو دوره 5 ساله متوالی دیگر پس از پرداخت هزینه مربوط تمدید نمود . یک مهلت ارفاقی 6 ماه پس از انقضاء مدت فوق برای پرداخت هزینه تمدید بشرط پرداخت جریمه تاخیر در نظر گرفته خواهد شد.


-    چگونگی حمایت از طرح های صنعتی

طرح های صنعتی می تواند تحت حمایت دو نظام خاص یا کپی رایت مورد حمایت قرار گیرند . در اکثر کشور ها برای اینکه طرحی مورد مورد حمایت قانون طرح های صنعتی قرار گیرد باید آنرا ثبت نمود .
تعدادی از کشور ها بر اساس قوانین ملی خود یک طرح صنعتی را به عنوان یک اثر هنری تلقی و تحت نظام کپی رایت مورد حمایت قرا می دهند . همچنین در برخی از کشور ها حمایت از طرح های صنعتی تحت دو نظام خاص و کپی رایت هم زمان صورت می گیرد و در سایر کشور ها این دو کاملا مجزا هستند . به عبارت دیگر ، زمانی که متقاضی ، یکی از این دو حمایت را انتخاب نماید دیگر حق برخوداری از حمایت قانون دیگر را ندارد.
همچنین تحت شرایطی خاص ، یک طرح صنعتی می تواند تحت حمایت قانون رقابت غیر منصفانه نیز قرار گیرد، البته شرایط برخورداری از حمایت و حقوق و جبران خسارت تضمین شده در قانون کاملا متفاوت است .
بعضی ها به لحاظ ماهیت طرح صنعتی آن را متفاوت از کپی رایت دانسته اند و در تمایز این دو گفته اند که اولا : طرح های صنعتی زمانی حمایت می شوند که ثبت شوند ولی حمایت از کپی رایت مستلزم ثبت آن نمی باشد . ثانیا : مدت حمایت از طرح های صنعتی معمولا کوتاه و بین 5 تا 15 سال است ولی مدت حمایت از کپی رایت طولانی و بین 30 تا 50 سال است ولی مدت حمایت از کپی رایت طولانی و بین 30 تا 50 سال است . ثالثا : کار هنری عمدتا به خاطر علاقه شخصی هنرمند است ولی طرح صنعتی برای رفع نیاز جامعه و تولید انبوه طراحی می شود و جنبه تجاری دارد ، رابعا : طرح صنعتی با ثبت حمایت کامل و جامع به بدست می /اورد و حتی کپی غیر عادی آن نقض محسوب می شود ولی در کپی رایت نقضض تنها با تولید همان اثر اصلی متصور است و عمد در آن لازم می باشد .
همان طور که گفتیم موافقت نامه تریپس اعضا را مکلف می کند ضمانت کنند مقتضیات تضمینی حمایت برای طرح های روی مواد پارچه ای  بویژه از نظر هرگونه هزینه ،بررسی یا انتشار بنحوی نباشند که به طور غیر متعارفی به فرصت مطالبه و جستجو و کسب چنلن حمایتی صدمه بزنند .
با توجه به تاکید فوق ،عده ای معتقدند که اگر یک عضو ، حمایت از طرح های صنعتی را از طریق حق تکثیر مقرر کند ، مقتضیات راجع به هزینه بررسی یا انتشار به آسانی از میان می روند ، زیرا کنوانسیون برن هیچ گونه تشریفاتی (و در نتیجه هزینه های ناشی از آن تشریفات ) را مجاز نمی دارد همین طور سایر مقررات موافقت نامه تریپس راجع به طرح ها  و گنجانیدن مقررات کنوانسیون پاریس راجع به طرح های صنعتی در یک موافقت نامه راجع به حق تکثیر ، جانشین مقررات کنوانسیون پاریس می شوند .

 

-    تفاوت بین طرح صنعتی و اختراع

طرح صنعتی و اختراع از حیث ماهوی با یکدیگر متفاوتند . همانطور که گفتیم طرح صنعتی به ظاهر کالا و دقیقا جنبه ای از یک کالا که تزیین شده و با رعایت اصول هنری به وجود آمده است مربوط است و با ضرورت های کاربردی و فنی تعیین نمی گردد در حالی که اختراع چه محصول و چه فرآیند قبل از هرچیز ضرورتا به وسیله جنبه کاربردی اش تعیین می شود . به عبارت دیگر طرح های صنعتی به سیما و ظاهر یک وسیله و کالا که جنبه زیبائی و تزئینی دارد مربوط می شود در حالی که اختراع اعم از محصول یا فرآیند جنبه اختراعی و آفرینشی آن مورد توجه است .

 

تازگی یک طرح صنعتی                                                              

در طرح های صنعتی مانند اختراعات تازگی و جدید بودن طرح یکی از شرایط مهم ثبت آن است.

طرح صنعتی زمانی جدید تلقی می شود که از طریق انتشار به طور محسوس یا از طریق استفاده به هر نحو دیگر قبل تاریخ تسلیم اظهار نامه یا بر حسب مورد قبل از حق تقدم اظهار نامه برای ثبت در هیچ منطقه ای از جهان برای عموم افشا< نشده باشد.

 

خالق یا مبتکر یک طرح صنتی                                                       

هرگونه ترکیبی از خطو یا رنگ ها و هرگونه شکل سه بعدی با خطوط رنگ ها و یا بدون آن ، یک طرح صنعتی تلقی خواهد شد، به شرطی که چنین ترکیب یا شکلی به یک فرآورده صنعتی یا صنایع دستی شکل ظاهری خاصی بدهد و بتواند به عنوان طرحی برای یک فرآورده صنعتی یا صنایع دستی به کار رود.

بهره برداری مادی از یک طرح صنعتی متعلق به خالق یا مبتکر طرح صنعتی است که به معنی ساخت ، فروش وارد کردن اقلام حاوی آن طرح صنعتی می باشد.

 

نوشته شده توسط مدیریت سایت در تاریخ چهارشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۲