موسسه پلکان | کلینیک تخصصی مالکیت فکری(ثبت اختراع وبرند)

اختراع اشتراکی | موسسه پلکان

اختراعات
اختراع اشتراکی

 

اختراع اشتراکی

 

در مبحث ثبت اختراع، اختراع اشتراکی به این معناست که اگر دو یا چند نفر محصول یا یک فرآیند را مشترکا اختراع کرده باشند، در صورتی که مخترعین مشترک همان متقاضیان ثبت اختراع باشند، در این فرض اختراع ادعایی به طور مشترک به نام همه آن ها به ثبت خواهد رسید و حقوق ناشی از ثبت اختراع نیز به آنان تعلق خواهد داشت و البته این فرض در صورتی است که بیش از یک شخص به طور چشمگیر و واقعا در ایجاد و تحقق اختراع نقش داشته باشند. به عنوان مثال اگر اختراعات در یک آزمایشگاه به وسیله یک تیم تحقیق گر و پژوهش گرایجاد شده باشد، این تیم حق ثبت اختراع را خواهد داشت و حقوق ناشی از چنین اختراعی نیز به همه مخترعین به صورت اشتراکی تعلق خواهد گرفت. البته اگر شخصی صرفا در ساخت اختراع ادعایی کمک کرده باشد بدون اینکه عملا در فعالیت اختراعی عملا سهمی داشته باشد؛ مخترع یا مخترع مشترک، تلقی نمی شود.

مالک مشترک اختراع نمی تواند بدون رضایت بقیه مالکیت مشاع سهم خود را منتقل کند.
بر اساس ماده (1) قانون 1386، اختراع نتیجه فکر فرد یا افراد است که برای اولین بار فرآیند یا فرآورده های خاصی را ارائه میکندو مشکلی را در یک حرفه، فناوری، صنعت و مانند آنها حل می نماید.با توجه به ماده فوق روشن است که مخترع می تواند بیش از یک نفر باشد. البته عدم ذکر کلمه «افراد» در متن ماده نیز نمیتوانست به این استنباط خللی وارد کند چون استعمال کلمه «فرد» در تعریف نیز میتواند کافی برای شمول تعریف به اختراع اشتراکی نیز باشد.
حقوق ناشی از ثبت اختراع اشتراکی، به چه نحو تقسیم می گردد؟
بر اساس ماده 11 آیین نامه اجرای قانون حمایت از پدید آورندگان نرم افزارهای رایانه ای، هرگاه اشخاص متعدد در پدید آوردن  نرم افزاری مشارکت داشته باشند، چنانچه سهم مشترک هر یک از پدید آوردن نرم افزار مشخص باشد؛ حقوق مادی حاصل از آن به نسبت مشارکت هر یک تعلق میگیرد. در صورتی که کار یکایک آنان جدا و متمایز نباشد اثر مشترک نامیده میشود اثر مشترک نامیده میشود و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدید آورندگان است. 
با توجه به ماده 11 آیین نامه یاد شده، فرض های زیر قابل تصور است:
1-    اگر سهم هر یک از پدید آورندگان مشخص باشد در این صورت حقوق مادی حاصله به نسبت سهم آنان توزیع می شود.
2-    چنانچه سهم مشارکت آن ها در ساخت نرم افزاری مشخص نباشد، حقوق ناشی اط آن حق مشاع پدید آورندگان است. 
3-    اگر حقوق ناشی از ثبت اختراع نرم افزار مورد تجاوز قرار گیرد هر یک از شرکاء به تنهایی یا به اتفاق می توانند به مراجع قضایی مراجعه و نسبت به احقاق حق خود اقدام نمایند.
با توجه به بند(ب) ماده5 قانون 1386، اگر افرادی به صورت مشترک اختراعی کرده باشند، حقوق ناشی از اختراع مشترکا به آنان تعلق میگیرد.
نکته دیگر اینکه در فرض اختراع اشتراکی، در رابطه با چگونگی انتقال حقوق مخترعین و حق دعوی نقض، قوانین ومقررات کشور ها متفاوت است: 
در برخی از کشورها، هر یک از مالکین بدون اجازه دیگران به تنهایی نمی توانند اجازه بهره برداری از حقوق مادی ناشی از اختراع اشتراکی ثبت شده را به شخص ثالث تفویض نمایند و یا علیه اشخاص ثالث بدلیل نقض حق اقامه دعوی نمایند.
در تعداد دیگری از کشورها، هریک از متقاضیان مشترک یا مالکین می توانند سهم خورد را به طور مستقل و جدا با تنظیم قرار داد انتقال یا در قالب مشابه به دیگری منتقل کنند و در صورت نقض حقوق، هر یک از مالکین می توانند به مرجع ذیصلاح طرح دعوی کنند. همچنین در این کشورها، بهره برداری از حقوق مادی اختراع توسط هریک از مالکین مشترک موکول و منوط به اخذ اجازه از دیگران نیست.
برخی دیگر از کشورها در رابطه با موضوع، احکام خاصی در قوانین و مقررات مربوط به مالکیت صنعتی ندارند و از عمومات حقوقی به ویژه اصول کلی مربوط به حقوق مالکیت برای حل و فصل موضوع استفاده کنند.
علی رغم مراتب فوق، مالکین مشترک میتوانند بر خلاف رویه های فوق توافق کنند؛ به این معنا که مالکین مشاع می توانند توافق کنند که امکان بهره برداری از اختراع ثبت شده در کشور فقط متعلق به یکی از مالکین مشاع باشد. در این فرض اگر شخص متعهد بر خلاف تعهد خود در آن کشور از اختراع ثبت شده بهره بردارینماید متعهد له می تواند درخواست خسارت از متعهد نماید. البته در این فرض همانطور که گفتیم متعهدله می تواند در صورت نقض تعهد درخواست خسارت کند و حق طرح دعوی نقض علیه متعهد را ندارد چون متعهد در واقع مالک اختراع است و مالک اختراع نمی تواند ناقض اختراع خود باشد.
 همچنین در بعضی از کشور ها کلیه اختلافات مربوط به اختراع اشتراکی از قبیل اختلافات مربوط به اظهارنامه اختراع، حقوق ناشی از ثبت اختراع اشتراکی، ساخت، استفاده، توزیع و ... و همچنین اختلافات مربوط به عنوان اختراع توسط مراجع اداری حل و فصل می گردد.
در تعداد دیگری از کشورها، در صورتی که اتفاق آراء برای تصمیم گیری در مورد بهره برداری از اثر مشترک حاصل نگردد، دادگاه، صالح برای رسیدگی و حل و فصل اختلافات است.
آنچه که در این قسمت لازم به ذکر است اینکه ممکن است حق اختراع با فوت مخترع به وارث منتقل شود؛ که در صورت تعدد ورثه، اشتراک در حق اختراع می تواند مصداق داشته باشد که با توجه به ملاک های مقرره در قوانین و مقررات ملی و داخلی میتوان احکام آن ها را استنباط کرد.
در خاتمه باید گفت که در قانون ثبت علائم و اختراعات مصوب 1310، در رابطه با اختراع اشتراکی و احکام آن مقرراتی وجود ندارد و بدیهی است که در این قسمت باید به عمومات قانون به ویژه احکام مالکیت در حقوق مدنی مراجعه کرد. همچنین در صورت بروز اختلاف بین مالکین مشاع مراجعه آن ها به دادگاه عمومی می تواند راهگشا باشد.
آنچه که به عنوان نتیجه گیری در این بخش می توان ذکر کرد اینکه مخترع کسی است که اختراع ابداع کرده است بنابراین مخترع می تواند یک یا چند نفر باشد و باید اسامی آن ها در ورقه اختراع ذکر گردد. همچنین چنانچه بین آن ها در رابطه با اختراع اشتراکی اختلافی بروز کند باید مرجعی وجود داشته باشد تا آن ها بتوانند به آنجا مراجعه و احقاق حق نمایند. 
این مرجع میتواند یک مرجع بالای اداری یا قضایی باشد. عمده اعتراض هایی که می تواند در این خصوص مطرح باشد عبارتست از:
1-    تعدادی ادعا کنند که آنها و نه کسی که اسم او در ورقه اختراع آمرده است، سازنده واقعی اختراع هستند.
2-    شخص ادعا کند آنهایی که اسمشان در ورقه اختراع آمده است؛ دخالتشان در اختراع ادعایی به حدی نبوده است که سازنده اختراع و نتیجتا مخترع تلقی گردند.
دررابطه با موضوعات فوق، دادگاه باید اتفاق تصمیم نمایند. در قوانین ملی بعض از کشور ها با توجه به رویه قضایی راهکارهایی برای تشخیص موضوع در نظر گرفته شده است. به عنوان مثال در رابطه با موضوعات فوق، دادگاه تکلیف دارد که بدوا عناصر ابتکاری اختراع ادعایی ار شناسایی کند و سپس بررسی کند که آیا معترض وظیفه و مسئولیتی در قبال توسعه و ارتقای همه یا بعضی از آن عناصر داشته است یا خیر. در برخی از دعاوی نیز داگاه عناصر ادعا را تعیین و مشخص و از مخترعین احتمالی در رابطه با ابداع آن تحقیق و بررسی می کند. اخیرا در دعاوی دیگری دادگاه تاکید کرد که به جای تقسیم عناصر ادعا، آنچه که ضروری است تفسیر ادعا برای تعیین مفهوم ضروری ابتکار و سپس تعیین کسی است که دخالت در آن داشته است. 
همچنین در رابطه با اینکه شرکت در ساخت اختراع چه اندازه باشد تا شریک مخترع تلقی گردد، نیز رویه قضایی کشور ها ملاک هایی را در زمینه ارائه داده اند. در برخی از رویه ها عموما پذیرفته شده است که چنانچه یکی کاری را انجام دهد که کمک کند تا مشکل معین حل شود یا به یک موضوع معین پاسخ دهد، این حد از عمل موجب شرکت در یک فعالیت ابتکاری تلقی میگرردد.
ایجاد ایده یا راه برای تحقیق، یک عمل ابتکاری است لکن برعکس، صرف طرح سوالی که باید پاسخ داده شود یا معرفی مشکلی که باید حل شود عمل ابتکاری محسوب نمیگردد و این اندازه از اقدام نمی تواند معترض را مخترع تلقی کند.

 

 

نوشته شده توسط دپارتمان ثبت اختراعات پلکان در تاریخ پنجشنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۳